سکته مغزی؛ خطری خاموش که میتواند حتی در میانه مبارزه با سرطان جان بیمار را تهدید کند!
آیا میدانستید طبق تحقیقات منتشر شده، خطر سکته مغزی در برخی بیماران سرطانی تا چند برابر بیشتر از افراد عادی است و بیشترین ریسک در ۶ ماه اول تشخیص سرطان رخ میدهد؟ بسیاری از بیماران و خانوادهها تصور میکنند تنها تهدید جدی سرطان، رشد تومور است؛ در حالی که اختلالات قلبی و مغزی ناشی از سرطان یا درمانهای آن، میتوانند به همان اندازه خطرناک باشند.
اما چرا سرطان میتواند احتمال سکته مغزی و قلبی را افزایش دهد؟ کدام سرطانها بیشترین خطر را دارند؟ آیا شیمیدرمانی و رادیوتراپی میتوانند به مغز و قلب آسیب بزنند؟ و مهمتر از همه، چگونه میتوان علائم هشداردهنده را زود تشخیص داد و از بروز فاجعه جلوگیری کرد؟
در این مقاله از «بای بای سرطان» به زبان ساده و علمی، ارتباط سکته مغزی و سرطان، علائم هشدار، عوامل خطر و راهکارهای پیشگیری را به طور کامل بررسی میکنیم.
سکته مغزی چیست و چگونه اتفاق میافتد؟
سکته مغزی ایسکمیک زمانی رخ میدهد که خونرسانی به بخشی از مغز قطع یا کاهش مییابد و این مسئله از دریافت اکسیژن و مواد مغذی بافت مغز جلوگیری میکند؛ در ادامه سلولهای مغز در عرض چند دقیقه شروع به مردن میکنند.
سکته مغزی یک اورژانس پزشکی است و درمان فوری آن بسیار مهم است. اقدامات اولیه میتواند آسیب مغزی و سایر عوارض را کاهش دهد.
اگر ممکن است شما یا کسی که با او در ارتباط هستید سکته کرده باشد، باید به زمان شروع علائم توجه ویژهای داشته باشید. برخی از گزینههای درمانی زمانی موثرتر هستند که بلافاصله پس از شروع سکته مغزی برای بیماران در نظر گرفته شوند.
براساس گفتهی متخصصین، سکته مغزی به دو دلیل اصلی به وجود میآید؛ یکی به دلیل انسداد شریان (سکته مغزی ایسکمیک) و دیگری به علت نشت یا پاره شدن رگ خونی (سکته مغزی هموراژیک).
برخی از افراد ممکن است تنها یک اختلال موقتی در جریان خون به مغز را تجربه کنند که به عنوان حمله ایسکمیک گذرا (TIA) شناخته میشود، که علائم پایداری ایجاد نمیکند و پس از مدتی علائم آن از بین خواهند رفت اما به عنوان زنگ خطری برای سکته مغری آتی در نطر گرفته میشود.
شایعترین علائم سکته مغزی
علائم و نشانههای سکته مغزی عبارتند از:
- مشکلات در صحبت کردن و درک آنچه دیگران میگویند؛ این عارضه ممکن است بیمار را دچار سردرگمی و یا مشکل در درک گفتار کند.
- فلج شدن یا بیحسی صورت، بازو یا پاها؛ به این صورت که ممکن است بیمار دچار بیحسی، ضعف یا فلج ناگهانی در قسمتهای مختلف بدن از جمله صورت، بازو یا پا شود.
این علائم و بی حسیها اغلب فقط یک طرف بدن را تحت تاثیر قرار میدهند لذا برای درک بهتر وضعیت بیمار، پزشک متخصص از او میخواهد تا هر دو دست خود را بالا ببرد.
در صورتی که یک دست شروع به افتادن کند، ممکن است فرد دچار سکته مغزی شده باشد. همچنین زمانی که بیمار لبخند میزند نیز ممکن است یک طرف دهان و صورت فرد آویزان شود.
- مشکلات بینایی در یک یا هر دو چشم امکان دارد به وجود بیاید. طبق بررسیهای صورت گرفته، مشخص شد که برخی بیماران به طور ناگهانی در یک یا هر دو چشم خود تاری یا سیاهی دید را تجربه کردهاند و در شرایطی ممکن است دچار دو بینی نیز شوند.
- سردرد ناگهانی و شدید که ممکن است با استفراغ، سرگیجه یا تغییر هوشیاری همراه باشد هم از دیگر علائم نشان دهنده سکته مغزی خواهد بود.
- مشکلاتی در راه رفتن ممکن است برای بیماران به وجود بیاید. زمانی که فرد دچار سکته مغزی میشود، ممکن است زمین بخورد یا تعادل خود را از دست بدهد؛ همچنین ممکن است سرگیجه ناگهانی یا از دست دادن هماهنگی بدن نیز رخ دهد.
به نقل از American Stroke Association: بیماران مبتلا به سرطان، بهویژه در ماههای ابتدایی پس از تشخیص، در معرض افزایش خطر سکته مغزی قرار دارند و تشخیص سریع علائم میتواند نقش حیاتی در نجات جان آنها داشته باشد.
سکته مغزی و سرطان
یک بررسی سیستماتیک جدید نشان داده است که بیمارانی که با سرطانهای خاص دست و پنجه نرم میکنند و همچنین بیمارانی که در حال بهبودی هستند، نسبت به افرادی که سابقه ابتلا به سرطان ندارند، به طور قابل توجهی با خطر افزایش بروز سکتههای مغزی روبه رو هستند.
تحقیقات قبلی نشان داده است که چنین ارتباطی بین سرطان و سکته مغزی وجود دارد اما تا کنون شواهد به اندازه کافی قوی نبودهاند که دستورالعملهایی را در مورد خطر سکته مغزی و پیشگیری از بروز آن در بیماران سرطانی ایجاد کنند.
برخی متخصصین انکولوژی با همکاری متخصصین مغز و اعصاب برای تعیین کمیت خطر سکته مغزی در بیماران با سابقه ابتلا به سرطان، ۳۶ شخص را مورد بررسی قرار دادند که ۲۵ مورد آنها خطرات بروز سکته مغزی را نشان داده بود.
محققین دریافتند که در اکثر کیسهایی که مورد ارزیابی و بررسی قرار دادهاند، افزایش قابل توجهی از بروز سکته مغزی را در بیماران مبتلا به طیف وسیعی از سرطانها از جمله سرطان پانکراس، ریه، کولورکتال، سینه و سرطان تخمدان گزارش کردهاند.
اگر چه سطح خطر و میزان بروز سکته مغزی در سرطانها متفاوت اس تاما با این حال تعداد معدودی از مطالعات، خطر کمتر بودن سکته و یا نبود هیچ ریسک و خطری در بیماران مبتلا به سرطان نشان دادند.
طبق تحقیقات صورت گرفته، سرطان پانکراس بالاترین میزان خطر سکته مغزی ایسکمیک و هموراژیک را نشان میدهد. سرطان ریه در جایگاه دوم و سرطان سر و گردن نیز از لحاظ افزایش ریسک بروز سکتههای مغزی در رتبههای بعدی قرار دارند.
سرطانهایی که منجر به سکته مغزی میشوند!
طبق گفتهی متخصصین و نتایج مطالعات دیگری که در خصوص افزایش قابل توجه بروز سکته مغزی در بیماران سرطانی صورت گرفت، ابتلا به سرطانهای روده بزرگ، پستان، تخمدان، سرطان نازوفارنکس و همچنین لوسمی و میلوما در مواردی باعث افزایش بروز سکتههای مغزی در بیماران خواهند شد.
به باور متخصصین، خطر سکته مغزی در ۶ ماه اول تشخیص سرطان بسیار بالاتر بوده است. برخی درمانهای سرطان نیز ممکن است خطر سکته مغزی را تا حد زیادی افزایش دهند، از جمله شیمی درمانی و رادیوتراپی که در اکثر بیماران مبتلا به سرطان به عنوان درمان اصلی مورد استفاده قرار میگیرند.
همواره باید به این نکته توجه نمود که هیچ دستورالعملی برای پیشگیری از سکته مغزی یا مدیریت خطر برای بیماران سرطانی وجود ندارد، بنابراین متخصصین باید توجه داشته باشند که سرطان میتواند خطر سکته مغزی را در بیماران مبتلا به این بیماری افزایش دهد.
لذا هنگامی که بیماران برای ارزیابی روند درمان سرطان خود به مراکز درمانی مراجعه میکنند، بهتر است که در کنار بررسی سرطان، سلامت قلب و مغز بیمار نیز مورد بررسی قرار گیرد تا اطمینان حاصل شود که ریسک بروز سکتههای مغزی و قلبی بیمار را تهدید نمیکند.
۶ ماه اول بعد از تشخیص سرطان، پرخطرترین زمان برای بروز سکته مغزی و قلبی است.
قانون FAST؛ سریعترین راه تشخیص سکته مغزی
در سکته مغزی، زمان نقش حیاتی دارد؛ پزشکان معتقدند هر دقیقه تأخیر در درمان، میتواند باعث از بین رفتن میلیونها سلول مغزی شود. به همین دلیل متخصصان مغز و اعصاب از یک روش ساده اما بسیار مهم به نام FAST استفاده میکنند تا علائم سکته مغزی سریعتر شناسایی شود و بیمار در کوتاهترین زمان ممکن به اورژانس منتقل گردد.
کلمه FAST در واقع مخفف چهار علامت مهم و هشداردهنده سکته مغزی است که دانستن آن میتواند جان یک انسان را نجات دهد. این روش بهخصوص برای خانواده بیماران سرطانی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا احتمال بروز سکته مغزی در برخی بیماران مبتلا به سرطان بیشتر از افراد عادی است.
F = Face Drooping (افتادگی صورت)
اولین علامت هشداردهنده، افتادگی یا بیحسی ناگهانی یک طرف صورت است. اگر از فرد بخواهید لبخند بزند، ممکن است متوجه شوید که یک سمت دهان یا صورت او بهدرستی حرکت نمیکند و حالت افتاده پیدا کرده است. این وضعیت میتواند نشاندهنده اختلال ناگهانی در خونرسانی مغز باشد.
A = Arm Weakness (ضعف بازو)
در مرحله بعد باید از فرد بخواهید هر دو دست خود را بالا بیاورد. اگر یکی از دستها دچار ضعف، بیحسی یا افتادگی شود و نتواند همسطح دست دیگر باقی بماند، احتمال سکته مغزی وجود دارد. این علامت معمولا به صورت ناگهانی ظاهر میشود و ممکن است همراه با گزگز یا سنگینی اندام باشد.
S = Speech Difficulty (اختلال گفتار)
اختلال در صحبت کردن یکی دیگر از مهمترین نشانههای سکته مغزی است. بیمار ممکن است نتواند کلمات را درست بیان کند، جملات نامفهوم بگوید یا حتی صحبت دیگران را متوجه نشود. گاهی فرد میخواهد جمله سادهای را تکرار کند اما دچار لکنت یا گیجی شدید میشود.
T = Time to Call Emergency (زمان تماس با اورژانس)
اگر حتی یکی از علائم بالا مشاهده شد، باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفت. بسیاری از درمانهای سکته مغزی فقط در ساعات اولیه موثر هستند و هرچه بیمار زودتر تحت درمان قرار گیرد، احتمال نجات مغز و جلوگیری از ناتوانی دائمی بیشتر خواهد بود.
متخصصان تاکید میکنند که نادیده گرفتن علائم اولیه یا منتظر ماندن برای «خوب شدن خودبهخودی» میتواند خطر فلج دائمی، اختلال تکلم یا حتی مرگ را افزایش دهد. به همین دلیل آشنایی با قانون FAST، بهویژه در بیماران سرطانی و خانوادههای آنها، یک مهارت حیاتی محسوب میشود.
سکته قلبی چیست و چه زمانی رخ میدهد؟
سکته قلبی وضعیتی طولانی مدت است که در آن قلب بیمار نمیتواند خون را به اندازه کافی برای رفع نیازهای بدن پمپاژ کند. در سکته قلبی، قلب هنوز در حال فعالیت است اما از آنجایی که نمیتواند مقدار خونی را که باید حمل کند، خون ممکن است این خون در سایر قسمتهای بدن بیمار تجمع یابد؛ در سکتههای قلبی خون بیشتر در ریهها و یا پاهای بیماران جمع میشود.
اگر بخواهیم سکته قلبی و قلب را به چیزی تشبیه کنیم، باید بگوییم که قلب مانند یک بخش حمل و نقل است که نمیتواند تمام محموله را به مقصد معین برساند؛ البته در مواردی نیز سکته قلبی زمانی رخ میدهد که جریان خون به قلب به شدت کاهش یابد و یا عروق مسدود شوند.
این انسدادها معمولا به دلیل تجمع چربی، کلسترول و سایر مواد در شریانهای تغذیه کننده قلب به نام عروق کرونری ایجاد میشوند. رسوبات چربی که حاوی کلسترول است، پلاک نامیده دارند که زمینه بروز انسداد و ایجاد آترواسکلروز را فراهم میکنند.
گاهی اوقات یک پلاک میتواند در رگها پاره شود و لختهای تشکیل دهد که جریان خون را مسدود میکند؛ در ادامه کمبود جریان خون میتواند به بخشی از عضله قلب آسیب برساند یا بافت آن را از بین ببرد.
مهمترین علائم سکته قلبی
علائم سکته قلبی میتواند به اشکال و با درجات مختلفی در افراد متفاوت بروز پیدا کند. برخی افراد علائم خفیفی دارند، در حالی که برخی دیگر علائم شدیدتری از این عارضه را تجربه میکنند؛ لازم به ذکر است که سکته قلبی همیشه علامتدار نبوده و در برخی افراد هیچ علامتی ایجاد نمیکند.
علائم شایع سکته قلبی عبارتند از:
- درد قفسه سینه که ممکن است به صورت فشار شدید بر روی قفسه سینه، سفتی بافت سینه و یا احساس درد بسیار شدید در قفسه سینه بروز یابد.
- درد یا ناراحتی که به شانه، بازو، پشت، گردن، فک، دندانها یا گاهی اوقات به بالای شکم گسترش مییابد.
- عرق سرد
- خستگی
- سوزش سردل یا سوء هاضمه
- سبکی سر یا سرگیجه ناگهانی
- حالت تهوع شدید
- تنگی نفس
زنان ممکن است علائم غیرمعمولی مانند درد کوتاه یا شدید در گردن، بازو یا پشت داشته باشند؛ لازم به ذکر است که گاهی اوقات اولین علامت سکته قلبی، ایست قلبی ناگهانی است.
برخی از سکتههای قلبی به طور ناگهانی رخ میدهند اما بسیاری از افراد چند ساعت، چند روز یا چند هفته قبل از بروز سکته قلبی، علائم و نشانههای هشدار دهنده را دارند.
درد یا فشار قفسه سینه (آنژین صدری) که مدام اتفاق میافتد و با استراحت و مسکن از بین نمیرود، ممکن است یک علامت هشدار دهنده اولیه باشد؛ چرا که آنژین به دلیل کاهش موقت جریان خون به قلب ایجاد میشود.
سکته قلبی و سرطان
سرطان و بیماریهای قلبی عروقی، به عنوان دو عامل اصلی مرگ و میر در سراسر جهان شهرت یافتهاند. در حالی که ممکن است به نظر غیرمرتبط به نظر برسند، مطالعات نشان دادهاند که بین سرطان و حملات قلبی یا سکته مغزی، ارتباط معناداری وجود دارد؛ مکانیسمهای اساسی نیز پشت این ارتباط پیچیده و چند عاملی قرار دراند.
در وهله اول، برخی درمانهای سرطان، مانند شیمی درمانی و پرتو درمانی، میتوانند به قلب و رگهای خونی آسیب برسانند و منجر به افزایش خطر حوادث قلبی و عروقی یا حتی سکته قلبی شوند.
علاوه بر این، سرطان به خودی خود میتواند اثر سیستمیک بر بدن داشته باشد و باعث التهاب و اختلال در عملکرد سیستم ایمنی شود که این مسئله میتواند به توسعه بیماریهای قلبی عروقی کمک کند.
همچنین برخی از عوامل خطر برای سرطان و بیماریهای قلبی و عروقی، با یکدیگر همپوشانی دارند. به عنوان مثال چاقی، سیگار کشیدن و سبک زندگی کمتحرک از عوامل خطر شایع سرطان و حملات قلبی یا سکته هستند.
این تداخل بین سرطان و سلامت قلب و عروق، پیگیری یک رویکرد جامع برای کاهش خطر حوادث قلبی و عروقی در بیماران سرطانی را ضروری میکند.
عوامل خطر برای حملات قلبی و سکته در بیماران سرطانی
بیماران سرطانی با عوامل خطر منحصر به فردی در خصوص حملات و سکته قلبی مواجه هستند که ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی باید هنگام توسعه استراتژیهای پیشگیری و متودهای درمانی آن را در نظر بگیرند.
یکی از عوامل خطر مهم، وجود شرایط و بیماری قلبی و عروقی است که فرد پیش از ابتلا به سرطان با آن دست و پنجه نرم میکرده است؛ به طوری که افرادی که سابقه بیماری قلبی یا سکته مغزی دارند، نسبت به تجربه این حوادث در طول درمان سرطان آسیب پذیرتر خواهند بود.
علاوه بر این، انواع خاصی از سرطان مانند سرطان سینه و ریه، با خطر بالاتری از بروز عوارض قلبی و عروقی در بیماران مواجه هستند.
درمانهای خاص سرطان مانند درمانهای هدفمند و داروهای شیمی درمانی خاص، میتوانند به طور قابل توجهی خطر حوادث قلبی و عروقی را افزایش دهند.
علاوه بر تمامی دلایل و نکات ذکر شده، عوامل سبک زندگی نقش بسیار مهمی در روند افزایش و یا کاهش خطر حملات قلبی و سکته مغزی در بیماران سرطانی دارند.
چاقی و اضافه وزن بیش از حد، کشیدن بیش از حد سیگار، عدم تحرک بدنی و رژیم غذایی نامناسب میتواند میزان ابتلا به بیماریهای قلبی و عروقی را در بیماران سرطانی تشدید کند.
شناسایی و پرداختن به این عوامل خطر در مراحل اولیه، میتواند به محافظت و پیشگیری از بیماران سرطانی در برابر عوارض قلبی و عروقی کمک کند.
راهکارهایی برای کاهش ریسک حملات قلبی و سکته مغزی در بیماران سرطانی
کاهش خطر حملات قلبی و سکته مغزی در بیماران سرطانی، نیازمند رویکردی چند وجهی است که اصلاح سبک زندگی، مدیریت مصرف منظم داروهای ضدسرطانی و سایر بیماریها و نظارت دقیق توسط ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی را شامل میشود.
با به کارگیری این استراتژیها، بیماران سرطانی میتوانند به طور قابل توجهی نتایج سلامت قلبی و عروقی خود را بهبود ببخشند.
تغییرات سبک زندگی برای محافظت از بیماران سرطانی در برابر حملات قلبی و سکته مغزی، تشویق بیماران سرطانی به اتخاذ یک سبک زندگی سالم در کاهش خطر ابتلا به حوادث قلبی و عروقی بسیار مهم است.
این امر شامل ترویج فعالیت بدنی منظم، مانند پیادهروی یا ورزشهای ملایم متناسب با تواناییها و رژیمهای درمانی آنها میشود. علاوه بر این موارد نام برده شده، مشاوره در مورد ترک سیگار و اتخاذ یک رژیم غذایی سالم که غنی از میوهها، سبزیجات، غلات کامل و پروتئینهای بدون چربی باشد، میتواند تاثیر مثبتی بر سلامت قلب و عروق و عملکرد مغزی داشته باشد.
تکنیکهای تمرکز حواس و تمرینهای تمدد اعصاب نیز میتوانند به بیماران سرطانی کمک کنند تا با آسیبهای عاطفی و فیزیکی ناشی از تشخیص سرطان و درمان خود کنار بیایند؛ همچنین خواب و استراحت کافی نیز برای سلامت کلی بدن، حفظ سلامت قلب و عروق و ارتقای مغزی بسیار مهم است.
داروها و درمانهای پیشگیری از حملات قلبی و سکته در بیماران سرطانی
در برخی موارد، بیماران سرطانی ممکن است به داروها یا درمانهایی نیازداشته باشند که به طور خاص برای کاهش خطر حملات قلبی یا سکته مغزی تجویز شده باشند.
برای مثال استاتینها که معمولا برای کاهش سطح کلسترول خون استفاده میشوند، در پیشگیری از حوادث قلبی و عروقی در بیماران سرطانی تاثیرات قابل توجهی داشتهاند.
با این حال تصمیمگیری برای تجویز این داروها باید با رضایت خود بیمار و نظر پزشک مربوطه باشد و مزایای بالقوه آن در مقابل خطرات و عوارض جانبی سنجیده شود.
علاوه بر تمامی موارد ذکر شده، نظارت دقیق بر فشار خون، سطح کلسترول خون و سایر عوامل خطر قلبی و عروقی ضروری است.
از این رو، بیماران سرطانی باید به طور منظم برای هرگونه تغییر یا ناهنجاری که ممکن است نیاز به مداخله داشته باشد، مورد ارزیابی قرار گیرند.
برای این امر، ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی ممکن است استفاده از تکنیکهای تصویربرداری مانند اکوکاردیوگرام یا MRI قلب را در جهت ارزیابی عملکرد و ساختار قلب در طول و بعد از درمان سرطان را برای بیماران مبتلا به سرطان در نظر بگیرند.
نقش متخصصین در محافظت از بیماران سرطانی در برابر حملات قلبی و سکته مغزی
ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی نقش مهمی در محافظت از بیماران سرطانی در برابر بیماریهای قلبی و عروقی دارند. آنها باید خطرات قلبی و عروقی که ممکن است بیمار را تهدید کند، با در نظر گرفتن تشخیص سرطان، برنامه درمانی و شرایط قبلی فرد ارزیابی کنند.
متخصصین قلب با همکاری نزدیکی که با انکولوژیستها دارند، میتوانند استراتژیهای پیشگیری از بیماری را ایجاد کنند که کاملا متناسب با شرایط روحی و فیزیکی فرد منطبق باشد.
این استراتژیها، سلامت قلب و عروق بیمار را در اولویت قرار میدهند و پس از آن درمان سرطان را در نظر خواهند گرفت. ارتباط منظم و هماهنگی بین متخصصان مراقبتهای بهداشتی برای اطمینان از اینکه درمانهای سرطان، سلامت قلب بیمار را به خطر نمیاندازد، حیاتی است.
این ممکن است شامل تنظیم جلسات شیمی درمانی، بررسی گزینههای درمانی جایگزین، یا نظارت دقیق بر عملکرد قلبی و عروقی بیمار در طول درمان سرطان باشد.
علاوه بر این، ارائه دهندگان سلامت باید به بیماران سرطانی در مورد خطرات قلبی و عروقی بالقوه مرتبط با سرطان و برنامه درمانی خاصی که خواهند داشت، آموزش دهند.
با ارائه آموزشهای دقیق و مناسب بیماران، میتوانند فعالانه در مدیریت سلامت قلب و عروق خود شرکت کنند و تصمیمات آگاهانهای در خصوص سبک زندگی و انتخابهای درمانی خود بگیرند.
پشتیبانی و منابع برای بیماران سرطانی در معرض خطر حمله قلبی و سکته مغزی
به طور کلی بیماران سرطانی در معرض خطر حملات قلبی یا سکته مغزی، به حمایت و منابع جامعی نیاز دارند تا بتوانند سلامت قلب و عروق و عملکر مغزی خود را تضمین کنند.
در این بین، گروههای حمایتی و خدمات مشاوره میتوانند حمایت عاطفی موردنیاز این افراد را ارائه دهند و به بیماران این امکان را میدهند تا تجربیات و نگرانیهای خود را با افرادی که با چالشهای مشابه مواجه شدهاند، به اشتراک بگذارند.
علاوه بر این مطالب آموزشی که به صورت چاپی و یا به صورت آنلاین در اختیار بیماران قرار میگیرد، میتواند به عنوان منابع ارزشمندی برای بیماران سرطانی که به دنبال اطلاعات مفید در مورد سلامت قلب و عروق هستند، محسوب شود؛ این مطالب باید در دسترس، بسیار آسان و قابل فهم و متناسب با نیازهای منحصر به فرد بیماران سرطانی باشد.
مراکز مراقبتهای بهداشتی باید برای ایجاد محیطی تلاش کنند که همکاری بین متخصصین در حوزههای مختلف را فراهم کند. این رویکرد و همکاری بین متخصصین، تضمین میکند که بیماران سرطانی مراقبتهای جامعی را دریافت کنند که هم نیازهای بیماران مبتلا به سرطان و هم نیازهای بیماران قلبی و عروقی و یا فردی که از هر دو شرایط رنج میبرد را فراهم کنند.
بررسی مطالعاتی که میزان موفقیت آمیز بودن استراتژیهای پیشگیری را نشان میدهند
چندین مطالعه میزان موفقیت استراتژیهای پیشگیری که متخصصین برای بیماران در نظر میگیرند را در محافطت از بیماران سرطانی در برابر حملات و سکته قلبی و مغزی نشان دادهاند.
برای مثال یک مطالعه منتشر شده در مجلات خارجی نشان داد گه چگونه مداخلات و اصلاحات سبک زندگی، از جمله ورزش و تغییرات رژیم غذایی، به طور قابل توجهی عوامل خطر قلبی و عروقی را در بازماندگان و افرادی که سرطان سینه را شکست دادهاند، کاهش میدهد.
مطالعه دیگری که در مجله اروپایی پیشگیری از سرطان منتشر شد، اثربخشی نظارت دقیق و مداخله زودهنگام را در پیشگیری از عوارض قلب و عروقی در طول درمان سرطان را نشان داد.
محققان نیز با ارزیابی منظم عملکرد قلب و اجرای مداخلات مناسب، توانستند خطر حملات قلبی و سکته مغزی را در بیماران خود به حداقل برسانند.
تمامی این مطالعات ذکر شده، اهمیت مراقبتهای فردی و تاثیر بالقوه اصلاح سبک زندگی و نظارت دقیق بر محافظت از بیماران سرطانی در برابر حوادث قلبی و عروقی را به وضوح نشان میدهند.
پیشگیری از سکته قلبی در بیماران سرطانی
رشته انکوکاردیولوژی که بر تقاطع سرطان و سلامت قلب تمرکز دارد، به سرعت در حال پیشرفت است. تحقیقات در حال انجام به طور مداوم درک جامعه را از مکانیسمهای ارتباط بین سرطان و بیماریهای قلبی و عروقی گسترش میدهد؛ این دانش باعث توسعه و بهبود استراتژیها و درمانهای پیشگیری نوآورانه خواهد شد.
برای مثال محققان در حال بررسی استفاده از تکنیکهای جدید تصویربرداری، مانند اکوکاردیوگرافی فشاری و بیومارکرهای قلبی برای تشخیص علائم اولیه آسیب قلبی در بیماران سرطانی هستند.
با شناسایی این تغییرات در مراحل اولیه، ارائه دهندگان مراقبتهای بهداشتی میتوانند به سرعت مداخله کنند و خطر حملات قلبی یا سکته را به حداقل برسانند.
علاوه بر این، پیشرفتهایی که در علم پزشکی به وجود آمده است موجب میشود که متخصصین و تیمهای درمانی این توانایی را داشته باشند تا درمانهای سرطان را بر اساس ویژگیهای فردی بیمار، از جمله مشخصات و علائم ریسک بروز بیماریهای قلبی و عروقی آنها تنظیم کنند.
این رویکرد شخصی، آسیب احتمالی به قلب و عروق خونی را کاهش میدهد و در نهایت از بیماران سرطانی در برابر عوارض قلبی و عروقی حتی سکته قلبی محافظت میکند.
درمانهای سرطان چگونه خطر سکته مغزی و قلبی را افزایش میدهند؟
بسیاری از بیماران تصور میکنند خطر سکته مغزی یا قلبی فقط به بیماریهای زمینهای مانند فشار خون یا دیابت مربوط میشود؛ اما واقعیت این است که برخی درمانهای سرطان نیز میتوانند روی قلب، عروق و حتی جریان خون مغز تاثیر بگذارند.
برخی داروهای شیمیدرمانی باعث افزایش احتمال تشکیل لخته خون میشوند، بعضی درمانهای هدفمند به دیواره عروق آسیب میزنند و رادیوتراپی نیز در درازمدت میتواند موجب تنگی یا التهاب رگها شود. به همین دلیل امروزه متخصصان انکولوژی و قلب، بیماران سرطانی را از نظر سلامت قلب و عروق نیز بهطور مداوم بررسی میکنند.
در جدول زیر، مهمترین درمانهای سرطان و ارتباط آنها با افزایش خطر سکته مغزی و قلبی را مشاهده میکنید:
| نوع درمان سرطان | تاثیر بر قلب و عروق | افزایش خطر سکته |
|---|---|---|
| شیمیدرمانی | افزایش تشکیل لخته خون و آسیب عروقی | سکته مغزی ایسکمیک |
| رادیوتراپی | التهاب و تنگی عروق در طول زمان | سکته مغزی و قلبی |
| درمان هدفمند | اختلال عملکرد عروق و افزایش فشار خون | افزایش ریسک سکته |
| هورموندرمانی | افزایش احتمال ترومبوز و لخته | سکته مغزی و آمبولی |
| ایمونوتراپی | التهاب سیستم ایمنی و عوارض عروقی نادر | آسیب قلبی و مغزی |
| کورتونهای طولانیمدت | افزایش قند، فشار خون و چربی خون | تشدید بیماری قلبی |
| برخی داروهای ضدسرطان خون | افزایش غلظت خون و انعقادپذیری | خطر لخته و سکته |
خطر سکته مغزی و قلبی به این معنا نیست که بیماران باید درمان سرطان را متوقف کنند؛ بلکه هدف اصلی، پایش دقیق و پیشگیری همزمان از عوارض قلبی و عروقی است. بررسی منظم فشار خون، چربی خون، وضعیت انعقاد و سلامت قلب در طول درمان سرطان، میتواند نقش مهمی در کاهش خطر سکته و افزایش کیفیت زندگی بیماران داشته باشد.
چه زمانی باید فوری با اورژانس تماس گرفت؟
در بسیاری از موارد، چند دقیقه تاخیر در رسیدن بیمار به اورژانس میتواند باعث آسیب دائمی مغز یا قلب شود. به همین دلیل پزشکان تاکید میکنند که در صورت مشاهده برخی علائم هشداردهنده، نباید منتظر ماند یا علائم را به خستگی، استرس یا عوارض شیمیدرمانی نسبت داد.
اگر بیمار سرطانی به طور ناگهانی دچار ضعف یا بیحسی یک سمت بدن، افتادگی صورت، اختلال گفتار، گیجی شدید یا کاهش سطح هوشیاری شود، باید بلافاصله با اورژانس تماس گرفت. این علائم میتوانند نشانه سکته مغزی باشند و هر دقیقه تاخیر، احتمال نجات سلولهای مغزی را کاهش میدهد.
همچنین درد شدید یا فشارنده قفسه سینه، تنگی نفس ناگهانی، تعریق سرد، درد منتشرشونده به بازو یا فک، تپش قلب شدید و سرگیجه ناگهانی نیز از علائم هشداردهنده سکته قلبی محسوب میشوند. در برخی بیماران، بهویژه زنان، سکته قلبی ممکن است فقط با درد گردن، خستگی شدید یا حالت تهوع ظاهر شود.
در بیماران مبتلا به سرطان، وجود علائمی مانند تاری دید ناگهانی، دوبینی، تشنج، اختلال تعادل، سردرد بسیار شدید و ناگهانی یا از دست رفتن توانایی راه رفتن نیز باید جدی گرفته شود؛ زیرا این نشانهها ممکن است به دلیل سکته مغزی، خونریزی مغزی یا لخته شدن خون ایجاد شده باشند.
متخصصان توصیه میکنند در صورت مشاهده این علائم:
- بیمار را آرام نگه دارید.
- از دادن خودسرانه دارو خودداری کنید.
- زمان شروع علائم را یادداشت کنید.
- بیمار را در وضعیت مناسب قرار دهید.
- بلافاصله با اورژانس تماس بگیرید.
مهمترین نکته این است که هیچگاه علائم هشدار سکته را نادیده نگیرید؛ زیرا درمان سریع میتواند از فلج دائمی، آسیب مغزی شدید یا حتی مرگ جلوگیری کند.
سکته خاموش در بیماران سرطانی؛ خطری پنهان اما جدی
وقتی صحبت از سکته مغزی میشود، اغلب افراد به علائمی مانند فلج ناگهانی، اختلال گفتار یا بیهوشی فکر میکنند؛ اما همیشه سکته مغزی با علائم واضح و شدید همراه نیست. در برخی بیماران، بهویژه بیماران مبتلا به سرطان، سکته میتواند به شکل «سکته خاموش» رخ دهد؛ یعنی آسیب مغزی اتفاق میافتد اما علائم آن خفیف، مبهم یا حتی غیرقابل تشخیص هستند.
سکته خاموش معمولا زمانی رخ میدهد که جریان خون در بخش کوچکی از مغز دچار اختلال شود اما شدت آسیب به اندازهای نباشد که علائم کلاسیک سکته را ایجاد کند. با این حال، همین آسیبهای کوچک میتوانند به مرور زمان روی حافظه، تمرکز، تعادل، توانایی صحبت کردن و عملکرد شناختی بیمار تاثیر بگذارند.
در بیماران سرطانی، خطر سکته خاموش بیشتر است؛ زیرا سرطان میتواند احتمال لخته شدن خون را افزایش دهد. علاوه بر این، برخی درمانهای سرطان مانند شیمیدرمانی، رادیوتراپی و درمانهای هدفمند نیز ممکن است به دیواره عروق آسیب برسانند یا باعث اختلال در گردش خون شوند.
یکی از چالشهای مهم سکته خاموش این است که علائم آن معمولا با خستگی ناشی از سرطان یا عوارض درمان اشتباه گرفته میشود. برای مثال بیمار ممکن است دچار فراموشی ناگهانی، گیجی، کاهش تمرکز، بیتعادلی خفیف، سردردهای غیرعادی یا اختلال جزئی در بینایی شود اما این علائم جدی گرفته نشوند.
متخصصان تاکید میکنند که در بیماران سرطانی، هرگونه تغییر ناگهانی در وضعیت ذهنی، حافظه، تعادل یا تکلم باید بررسی شود؛ زیرا تشخیص زودهنگام سکته خاموش میتواند از آسیبهای مغزی بیشتر و بروز سکتههای شدیدتر در آینده جلوگیری کند.
امروزه با استفاده از MRI مغز و بررسیهای تخصصی عروق، بسیاری از سکتههای خاموش قابل شناسایی هستند. همچنین کنترل فشار خون، ترک سیگار، فعالیت بدنی مناسب، مصرف منظم داروها و پایش دقیق بیماران در طول درمان سرطان، میتواند به کاهش خطر این عارضه کمک کند.
نکته مهم این است که سکته خاموش «بیخطر» نیست؛ حتی اگر علائم واضحی ایجاد نکند، میتواند در طول زمان کیفیت زندگی بیمار را تحت تاثیر قرار دهد. به همین دلیل آگاهی خانوادهها و تیم درمان درباره این نوع سکته، بخش مهمی از مراقبت جامع بیماران سرطانی محسوب میشود.
کلام آخر
سکته مغزی و قلبی در بیماران سرطانی، اگرچه ترسناک و جدی است، اما آگاهی و تشخیص زودهنگام میتواند جان بیمار را نجات دهد. مهمترین نکتهای که باید به خاطر داشته باشید این است که سرطان فقط یک بیماری محدود به یک عضو نیست؛ بلکه میتواند روی کل بدن، از قلب گرفته تا مغز و عروق، تاثیر بگذارد. به همین دلیل مراقبت همزمان از سلامت قلب، مغز و سبک زندگی، بخش مهمی از مسیر درمان سرطان محسوب میشود.
خبر امیدوارکننده این است که امروزه با پیشرفت علم انکوکاردیولوژی، پایش دقیق بیماران، اصلاح سبک زندگی و همکاری متخصصین سرطان، قلب و مغز، میتوان خطر بسیاری از سکتهها را کاهش داد و کیفیت زندگی بیماران را حفظ کرد.
اگر شما یا اطرافیانتان تجربهای درباره سکته مغزی یا قلبی در دوران سرطان داشتهاید، خوشحال میشویم در بخش نظرات با ما و دیگر مخاطبان «بای بای سرطان» به اشتراک بگذارید؛ تجربه شما شاید بتواند جان فرد دیگری را نجات دهد.